นอนราบไม่ได้ ต้องนั่งหลับทุกคืน ทำไมเอนหลังลงแล้วหายใจไม่สุด?

"นอนราบไม่ได้ครับ" ลุง ป. จากกาญจนบุรี อายุ 60 พิมพ์มาบอกผมเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม แกเป็นถุงลมโป่งพองมา 20 กว่าปีแล้ว ตอนนี้ต้องนั่งหลับทุกคืน เอนหลังลงเมื่อไหร่ก็อึดอัด หายใจไม่สุด

คุณเคยเป็นแบบนี้ไหมครับ หรือคนที่บ้านเป็นอยู่

ลุง ป. อยู่คนเดียว อาการที่แกเล่ามาทั้งหมดมีแบบนี้ครับ

"กินได้น้อย แน่นท้องและลำคอ หายใจสั่น เหนื่อย ใจไม่ดี พ่นยาหายได้แป๊บเดียวมันก็แน่นขึ้นลำคออีก นอนราบไม่ได้ครับ"

ลุง ป. · กาญจนบุรี · 60 ปี · เป็นมา 20 กว่าปี

เรื่องพ่นยาแล้วโล่งแป๊บเดียวของลุง ผมเล่าไว้แล้วในพ่นยามาตั้งนาน ทำไมยังไม่ดีขึ้น บทความนี้ผมจะคุยแค่เรื่องเดียว คือทำไมแกนอนราบไม่ได้ และแบบไหนที่ไม่ควรปล่อยไว้

อาการนอนราบไม่ได้ ต้องหนุนหมอนสูงๆ หรือต้องนั่งหลับบนเก้าอี้ คนทักมาเล่าให้ผมฟังบ่อยมาก หลายคนคิดว่าเป็นเรื่องปกติของคนแก่ แต่จริงๆ มันมีคำอธิบายชัดเจน และบางแบบไม่ควรปล่อยผ่านครับ

ถ้าเป็นเคสลุง ป. ผมดูแลแบบนี้ครับ

ทำไมนอนราบแล้วหายใจยากขึ้น

ถุงลมของคนเป็นโรคนี้ เหมือนลูกโป่งยางที่พองค้างอยู่ตลอดเวลา ไม่ค่อยยุบตัวลง ลมเก่าที่ควรจะออกไปกลับค้างอยู่ข้างใน ปอดของลุง ป. เลยพองแน่นกว่าปกติอยู่แล้ว ตั้งแต่ตอนนั่งเฉยๆ ถ้าอยากเห็นภาพว่าถุงลมพังจนเป็นแบบนี้ได้ยังไง ผมเล่าไว้ในถุงลมโป่งพองเกิดจากอะไร

ทีนี้มาดูกระบังลมครับ มันคือแผ่นกล้ามเนื้อที่กั้นระหว่างช่องอกกับช่องท้อง เวลาเราหายใจเข้า มันจะเลื่อนลงเพื่อเปิดที่ให้ปอดขยาย

ตอนเรานั่งหรือยืน ตับ กระเพาะ ลำไส้ ห้อยลงตามแรงโน้มถ่วง แต่พอนอนราบ อวัยวะพวกนี้ไหลมากองอยู่ใต้กระบังลมพอดี แล้วดันมันขึ้นไปเบียดปอดที่แน่นอยู่แล้วให้แคบลงไปอีก ที่ที่ปอดเคยมีให้ขยายก็หายไป ลุงเลยอึดอัด หายใจไม่สุด ต้องลุกขึ้นนั่งถึงจะโล่ง

พอลุกขึ้นนั่งแล้วดีขึ้นเกือบทันที ไม่ใช่ความรู้สึกไปเองนะครับ ตัวตั้งตรง แรงโน้มถ่วงก็ดึงอวัยวะในท้องกลับลงไป กระบังลมได้ที่คืน ปอดขยายได้มากขึ้นจริงๆ ที่ลุงต้องนั่งหลับทุกคืน คือร่างกายแกหาท่าที่หายใจได้ให้เองครับ

แล้วที่ลุงบอกว่าแน่นท้อง

ประโยคของลุงมีคำว่า "แน่นท้อง" อยู่ด้วย อันนี้เกี่ยวกันตรงๆ ครับ ท้องที่แน่นจะยิ่งดันกระบังลมขึ้นไปอีก ยิ่งถ้ากินมื้อเย็นจนอิ่มแปล้แล้วเข้านอนเลย ปอดก็โดนเบียดสองต่อ ทั้งจากท่านอน ทั้งจากท้องที่เต็ม

บางคนไม่ได้มีแค่เรื่องปอด

บางคนมีเรื่องน้ำคั่งในร่างกายร่วมด้วย พอนอนราบ น้ำจะไหลย้อนไปกดที่ปอดมากขึ้น ลองสังเกตแบบนี้ครับ

• ตอนเย็นขาหรือข้อเท้าบวมกว่าตอนเช้า
• กดตรงที่บวมแล้วบุ๋มค้าง
• น้ำหนักขึ้นเร็วผิดปกติภายในไม่กี่วัน ทั้งที่กินเท่าเดิม

ถ้ามีข้อไหนตรง ให้รีบบอกหมอ ไม่ต้องรอถึงนัดครั้งหน้าครับ

สองแบบนี้หมอจัดการไม่เหมือนกันครับ เลยต้องเล่าให้ครบ บอกหมอว่านอนราบไม่ได้ด้วย ขาบวมด้วย ช่วยหมอได้เยอะกว่าที่คิด

สิ่งที่พอช่วยให้หลับได้ระหว่างนี้

1. หนุนทั้งลำตัว ไม่ใช่หนุนแค่หัว

หนุนหมอนให้สูงขึ้น หรือนอนกึ่งนั่งกึ่งนอน ถ้าหนุนหมอนซ้อนกันหลายใบแล้วมันไหล หรือคอเมื่อย ลองเอาหมอนข้างหรือผ้าห่มพับ หนุนตั้งแต่ช่วงหลังขึ้นมา จะได้เป็นการยกทั้งลำตัว ไม่ใช่แค่พับคอ บางบ้านยกหัวเตียงให้สูงขึ้นทั้งเตียงเลยก็ได้ครับ

2. มื้อเย็นอย่าให้แน่นท้อง

ข้อนี้ตรงกับลุง ป. ที่สุด แบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อแทน และเว้นจากมื้อสุดท้ายถึงเวลานอนสัก 2-3 ชั่วโมง ท้องไม่แน่น กระบังลมก็ไม่โดนดันเพิ่ม

3. ยาพ่นประจำ พ่นให้ครบ

หลายคนพ่นเฉพาะตอนรู้สึกเหนื่อย พอกลางคืนอาการมา เลยไม่มีอะไรคุมไว้ ถ้าคุณหนักตอนกลางคืนเป็นพิเศษ ผมเขียนแยกไว้ในพ่นแล้วโล่งแป๊บเดียว

สามข้อนี้ช่วยให้หลับได้ระหว่างที่ยังไม่ถึงนัดหมอนะครับ ไม่ใช่การแก้ที่ต้นเหตุ ต้นเหตุยังต้องให้หมอดู

จุดที่ต้องดูคือคำว่า "เปลี่ยนไป"

ไม่ใช่ว่านอนราบไม่ได้แล้วต้องตกใจทุกคนครับ คนที่เป็นมานาน และหนุนหมอนสูงมาตลอดในระดับเท่าเดิม อันนั้นคือสภาพเดิมของเขา

แต่ถ้าระดับที่เคยพอ กลายเป็นไม่พอ นั่นแปลว่ามีอะไรเปลี่ยน

ลุง ป. ประโยคแรกที่แกทักมาคือ "ตอนนี้กำลังแย่มากครับ" ถ้าเป็นคุณหรือคนที่บ้าน ที่รู้สึกว่าแย่ลงกว่าเดิมแบบนี้ ผมอยากให้ปรึกษาหมอก่อนวันนัดเลยครับ

ยิ่งคนที่อยู่คนเดียวแบบลุง ป. ยิ่งต้องรู้ไว้ก่อนว่าถ้าเป็นกลางดึกจะโทรหาใคร จะไปโรงพยาบาลยังไง อย่ารอให้ถึงคืนนั้นแล้วค่อยคิดครับ

คำถามที่คนทักมาถามบ่อย

ต้องหนุนหมอนกี่ใบถึงจะพอ?

ไม่มีตัวเลขตายตัวครับ เอาที่หายใจสบายและหลับได้ สิ่งที่สำคัญกว่าจำนวนหมอน คือมันเพิ่มขึ้นไหม ถ้าเดือนก่อนสองใบพอ เดือนนี้ต้องสี่ใบ อันนี้ต้องบอกหมอ

ยังไม่ได้ตรวจเลย แต่หายใจไม่ออกตอนนอนหงาย เป็นถุงลมโป่งพองไหม?

"เป็นเฉพาะนอนหายค่ะถ้านอนตะแคงซ้ายหรือขวาจะไม่เป็นอะไร.และก็ไม่ถึงกับลุกขึ้นนั่งค่ะนอนอยู่เหมือนเดิมเพียงแต่รู้สึกหายใจไม่ออกก็พริกตัวตะแคงค่ะ"

คุณ อ. · ยังไม่ได้ตรวจ

คุณ อ. พิมพ์มาเล่าแบบนี้ แกบอกด้วยว่าตอนกลางวันไม่เป็นอะไรเลย ถ้าถามผมตรงๆ ผมบอกไม่ได้ครับ ขนาดคนที่เป็นถุงลมโป่งพองแล้ว ต้นเหตุที่นอนราบไม่ได้ยังมีมากกว่าหนึ่งแบบอย่างที่เล่าไป คนที่ยังไม่ได้ตรวจยิ่งเดาไม่ได้ ให้หมอดูเป็นทางเดียว เล่าให้หมอฟังให้ละเอียดว่าเป็นตอนนอนท่าไหน ตะแคงแล้วดีขึ้นไหม กลางวันเป็นไหม ข้อมูลพวกนี้หมอใช้ได้จริง

นั่งหลับทุกคืนแบบลุง ป. ต้องห่วงไหม?

ถ้าเป็นแบบนี้มานานในระดับเดิม นั่นคือสภาพเดิมของเขา แต่ถ้าเพิ่งเป็น หรือหนักขึ้นเรื่อยๆ หรือมีขาบวมร่วมด้วย อันนี้ต้องให้หมอดูครับ

แล้วคุณหละ..?

ตอนนี้ต้องหนุนหมอนกี่ใบถึงจะนอนหลับสบายครับ มาแชร์ประสบการณ์กันได้นะครับ ^_^

ทักมาเล่าให้ผมฟังใน Messenger

ถ้ามีคนในครอบครัวเป็นถุงลมโป่งพอง ส่งบทความนี้ให้เค้าอ่านด้วยนะครับ

คำพูดทั้งหมดในบทความนี้มาจากข้อความที่คนทักมาปรึกษาผมจริง ไม่ระบุชื่อเต็มและที่อยู่ · บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล เรื่องยาทุกอย่างต้องผ่านหมอที่ดูแลคุณอยู่

อ่านต่อ

เริ่มอ่านที่นี่

พ่นยามาตั้งนาน ทำไมยังไม่ดีขึ้นสักที

พ่นยาแล้วโล่งแป๊บเดียวก็กลับมาเหนื่อยอีก ไม่ใช่เพราะใช้ยาผิด บทความนี้อธิบายว่ายาพ่นแก้อะไรได้ แก้อะไรไม่ได้ และอีกครึ่งที่เหลือเราทำเองได้ยังไง

อาการ

โล่งแป๊บเดียว แล้วกลับมาแน่นอีก

พ่นแล้วโล่งได้ไม่กี่ชั่วโมง โดยเฉพาะตอนกลางคืน อาการแบบนี้แปลว่ายายังทำงานอยู่ แต่ความยาวของช่วงที่โล่งคือสัญญาณบอกว่าโรคยังคุมอยู่หรือเริ่มคุมไม่อยู่

เรื่องยา

ไม่พ่นได้ไหม หยุดเองได้ไหม

อยากหยุดยาพ่นเพราะกลัวติด กลัวผลข้างเคียง หรือรู้สึกดีขึ้นแล้ว เหตุผลที่คนอยากหยุดมี 4 ข้อ และทุกข้อมีทางออกที่ดีกว่าการหยุดเอง